Lærdøl på djupt vatn

Som eg har vore inne på før er eg ingen action man i vatn. Tvert om hoppar eg heller ut av eit fly enn frå ein båt midtfjords. Det har eg gjort mange gongar. Men eg får mykje tyn for at eg ikkje så lett beveger meg utanfor komfortsona mi. Men kven **** gjer vel det? Kven vaknar ein morgon, strekk seg salig, smiler til verda og tenkjer: i dag har eg jaggu meg lyst å gjere noko eg absolutt ikkje har lyst til. Noko som skremmer livskiten or meg, samt minna meg på barndomstraume og alt som er vondt i verda. Jo-hoy! Ikkje eg i alle fall.

Tekst og foto Harald Brøyn

Eg er konstruert slik at når det går ein faen i meg, så er det ein stor faen også. Eg blir sinna. Eg skal jaggu meg vise verden eg! Eg skal gå så eitrande langt utanfor komfortsona mi at eg aldri, ALDRI får høyre den leksa att. Det bestemte eg meg for no. Eg skulle gjere det skumlaste eg kunne tenkje meg. Eg let meg melde på eit dykkarkurs, medan eg og frua var på ferie i Tyrkia! (legg merke til «let meg») *dam-dam-dam-daaaaa*

Eg har faktisk ikkje vore redd for vatn heile livet mitt. Då eg var sneip, fyrste gongen mor mi tok meg med på babysymjing, sleit eg meg laus, spurta mot bassenget og stupa uti. Mor mi måtte nesten bruke klepp for å fiske meg opp igjen. Nei frykta slo rot 10 år seinare. Eg var på ferie på Sørlandet og alle dei andre svømte ut til ei flytebryggje. Det kan ikkje ha vore lange turen, men eg hugsar den som endelaus. Omtrent halvveges ser eg ein stor skugge under meg. Eg vart livredd, og snudde for å svømme inn mot land igjen. Det var litt bølgjer i vatnet, og dette svære vesenet var rett bak meg. Mellom kvar bølgje vart eg dregen litt tilbake. Eg kjente denne kolossen stryke borti føtene mine. På kvar bølgje vart eg skubba fram igjen, men det vart også vesenet rett bak meg. Det var som marerittet der du spring og spring, utan å komme unna. Noko prøvde å snurre seg rundt føtene mine, og det drog meg tilbake.
Det neste eg hugsar var at eg var på land. Eit par meter unna leika ei tangklase, som var større enn meg, i bølgjene. Det vart ikkje noko meir bading den sommaren. Sidan har frøet som vart sådd den dagen spira til eit gedigent tre med røter som er vanskeleg å rive opp.

Saka held fram under annonsa

Dagen kom og eg trappa meir eller mindre villig opp på kaien med symjebriller, snorkel og frykt i blikket – eg skulle dykke! Det einaste eg mangla var flyteringar på armane. Eg kvidde meg som ein hund. Ein fobi fungera slik at ein opplever dødsangst når ein blir utsatt for det ein er redd for. Sjølv om du inst inne veit at det ikkje er noko å vere redd for, drit hovudet i det. Kroppen blir satt i panikkmodus, hovudet takkar for seg og fortel deg at no skal du døy. «Eg sa dette var farlig! Du høyrde ikkje på meg! No kan du ha det så godt!» Og litt sånn hadde eg det då. Eg satt mutt og stille på dekk og prøvde å tenkje på alt anna enn vatn. Når eg fekk sånn nokon lunde kontroll på meg sjølv, og klarte å presse fram eit smil når folk spurte om det var bra med meg, fann sjørøvarskipet, som no låg til kai, det for godt å spele Titanic-melodien før det avslutta med kyrkjeklokker. Som om det ikkje var nok så heiste dei flagget på halv stang på kaien. Eg meiner, eg er ikkje verdens mest overtruiske person, men her var teikna så tydelege at berre ein idiot ikkje hadde lagt merke til dei. I det eg hadde bestemt meg for å kapitulere, gå frå borde og finne nærmaste pub, høyrde eg motoren start og båten tøffa ut mot det opne hav. Det djupe, blå, endelause havet!
No var rådyra gode! Det var ingen veg tilbake. Eg sette meg på dekk, og la hovudet bak. Prøvde å tenkje på fine ting. Kattungar. Sommarfuglar. Kattungar som leika med sommarfuglar. Same kor hardt eg prøvde, klarte eg ikkje å riste vekk den skumle musikken i bakhovudet mitt. Eg var redd!, Det kjem tydeleg fram på bilda frua knipsa av meg på dette tidspunktet. Me fekk utdelt eit ark me skulle signere. Der stod det i korte trekk at me visste kva farar me hadde gitt oss ut på, og at instruktørane ikkje var ansvarlege for vårt vel og ve. Eg signerte under hardt gruppepress.
Me var rundt 30 på båten, så det var nok agn for å seie det sånn. Eit stykkje på vegen vart me delt i to: dei som hadde dykka før, og oss andre som hadde levd trygt heilt til no. Det høyrer med til historia at frua har dykkarlappen, type «advanced». Då me no vart skilt så hadde eg ingen til å trøyste meg og fortelle meg at alt skulle gå bra. Instruktøren stod framføre oss og gjekk fort gjennom ting han tykte var greitt at me viste før me hoppa uti usikkerheten. Instruksjonane gjekk føre seg på Tyrkisk-Engelsk, men eg fekk med meg kva slange me skulle putte i kjeften for å få luft. Vidare forklarte dei at på veg ned under vatnet så var det viktig å holde oss for nasen og presse ut dottane me kom til å få i øyrene, eller så hadde me eit «big problem» så dei sa. Me vart fortalt at under vatn betyr ikkje tommelen opp at alt er supert, men tvert imot at helvete er laust og me lyt komme oss til overflaten fort som berre faen. Ting er aldri heilt supert under vatn. På sitt beste er ting O.K. I så fall gjer ein o.k.-teikn med handa. Eg prøvde å spørje om kva teiknet for hai er, men då lo alle som om eg hadde slått ein spøk. Eg lo litt nervøst utanpå, men inni meg gret eg.
Båten stogga og slapp ut ankeret. Dei som alt hadde dykkarlappen skulle uti fyrst, men no tykte eg at det var nok seigpining. Det fekk bære eller breste. Eg fata tak i dykkarmaske og snorkel, braut meg fram og hoppa frå borde i ein stil som nok minna meir om ein avretting enn eit svalestup.

 

PLASK!
Eg var under vatn og tida gjekk sakte. Alt var lyseblått med masse små kvite bobler rundt meg. Armar og bein møtte ikkje motstand der eg sveva 4-5 meter over botnen. Eg myste med auga og under meg såg eg kvit sand og store svarte steinar. Over meg glimta sola og leika seg i vasskorpa. Dette var då ikkje så gale? Eg strekte armane opp over meg og etter eit par symjetak hadde eg hovudet over vatn, og var tilbake i verden igjen. Det gav faktisk meirsmak, og eg valte å bli værande i denne forvaksne Imsdal-flaska ei stund før eg klatra om bord i båten igjen.
Dette var jo vel og bra. Eg hadde overlevd. Ikkje hadde eg ikkje blitt nemneverdig redd heller, tvert imot var det faktisk litt gøy! På båten igjen kom eg i preik med ein som snakka same språket som meg. Han såg meir ut som ein gresk gud der han stod som ein slakteklar okse, mata med Testosteron i fem år for å bli størst mogeleg. Eg er viss på at alle rørsler han gjorde var nøye koreograferte for å vise muskelspill. Eg køddar ikkje når eg seier at eg såg musklar på han som eg ikkje visste at fantes på ein menneskekropp. Men han var sabla grei, og han jobba som redningsdykkar i brannvesenet. Då han stupa uti og svømte rundt var det ikkje tvil om at karen hadde bada før. Det var som å sjå ein laks leike seg i vatnet. «jaja,» tenkte eg «då veit eg kven eg skal halde meg i nærleiken av.» Eg såg etter bak øyra hans, men såg ingen gjeller.
– Har du prøvd dykking før, undra han.
– Nei, eg har eigentleg vatn-skrekk, stotra eg.
– Dette går så bra så, sa han og lurte på om eg hadde prøvd symjeføter før?
– Nei.
– Har du prøv å utlikne trykket på veg nedover i vatnet før?
– Nei.
– Vil du prøve?
– Ne……ja.
Han raska til seg to luffar og hoppa i. Eg tredde på meg dei to lengste skoa eg har prøvd, og venta vidare instruksar.
– Vent her,» sa han og forsvann i djupet. Brått kom han opp igjen med ein svær stein.
– Denne steinen er i tyngste laget, så du kjem til å søkke ganske raskt, men det går bra. Berre hugs å utlikne på vegen ned.
Eg drog pusten djupt inn og tok imot steinen. Og var brått tilbake til fallskjermhoppinga. Rett til botnen bar det. Med hovudet fyrst og froskeføtene slengande etter. Som om nokon hadde kledd ein shorts på ein hammar, gitt den eit namn, og så slengt den rett uti Middelhavet. Eg utlikna som berre faen, og trefte botnen med eit hult *klunk!* Så der låg eg, på havets botn, med buken i været som ein daud fisk. Eg trur eg må ha gitt frå meg eit skrik på veg ned, for no var det ikkje meir luft å ta av. Det er teit å bli andpusten under vatn. Eg slapp steinen, og skaut til værs. Dette var ikkje fullt så gøy, så då eg hadde fått igjen pusten og muskelmannen spurde om han skulle hente ein stein til, så takka eg fint nei. Eg klatra om bord i båten igjen, og fann fram ei flaske med ferskvatn for å skylje ned alt saltvatnet eg hadde drukke under denne nesten-ulykka.
Plutseleg var det min tur å dykke. No gjekk ting fort: Ein liten kar med gjeller og symjehud mellom tærne kom springande med ein kondomdrakt eg skulle tre på meg. Så fekk eg beskjed om å setje meg på kanten av båten og slenge begge beina ut i vatnet. Dette tippar eg var for å sjekke om det var hai eller liknande rovdyr i vatnet, som flaut rundt der nede og venta på oss. På denne måten ofra me berre beina og kunne i verste fall dra oss inn på dekket igjen etter armane og overkjeven. Så kom det ein kar og stroppa fast eit belte fullt av tunge blylodd på meg. Deretter hekta han 30-35 kg med dykkarutstyr på ryggen min, og eg tenkte at hoppa eg uti no, så kjem eg no aldri i livet til å komme meg opp til overflata igjen. Dette vog 10 gongar så mykje som steinen som nær ved hadde teke livet av meg tidlegare. Men uti skulle eg altså. Eg reiste meg opp og fekk beskjed om å ta «one big step» over ripa på båten. I bakhovudet kom orda til Armstrongen: «one small step for me, one giant leap for mankind», berre at i denna samanhengen var det stikk motsett…Dette var eit helvetes gigantisk steg for meg, men for alle andre var det ein bagatell.

Igjen måtte eg gje totalt faen. Eg måtte drite i mi eiga indre stemme som sa at «no kjem du til å døy.» Eg tok steget, plaska uti, og vart liggande og flyte som ein liten ballong i vasskorpa. Det viste seg at luringen hadde pumpa luft inn i vesten, og eg kjente meg meir som ein overarm som legen skal måle blodtrykket på. På grunn av alt utstyret eg var pakka inn i, var det vanskeleg å ha kontroll på kva som var rundt og under meg der eg låg og duppa, men eg hadde alt innfunne meg med tanken på å døy, så det var like greitt. Frua var fortsatt i vatnet, så eg gav ho Go-Pro kameraet og bad ho forevige augeblikket, i same farten sa eg at eg elska ho, og at Trans Am’en var hennar om eg ikkje skulle kom opp igjen i live. Plutseleg dukka instruktøren opp bak meg, trykte på ein knapp, og eg sank rett til botn, for andre gongen den dagen.

Eg har ein draum som gjentar seg eit par gongar i månaden og har gjort det i årevis. Eg ligg under vatn, av og til i eit basseng og av og til i havet. Eg tviheldt på pusten, og kjenner at eg får meir og meir panikk. Til slutt klarar eg ikkje meir, og eg dreg pusten inn, sikker på at no dør eg. Men det går fint, eg klarar å puste under vatn! Likevel stoler eg ikkje heilt på denne evna, og held pusten i det lengste mellom kvart forsiktige drag. Då ligg eg sikkert og kava med trynet godt planta i puta, og slit med å få puste.
Litt sånn var det å dykke også. Lufta kom gjennom slangen då eg trekte pusten, men eg turte ikkje stole 100% på at den skulle gjere det. Derfor vart kvart innpust nervepirrande.
Instruktøren gjorde teikn til å ville vete om alt var ok før me sette i gang på oppdagingsferd. Eg gav han tommelen opp, for dette gjekk jo over all forventning. Han studerte meg i nokre laange sekund før eg kom på at tommelen opp betyr jo det stikk motsette under vatn som på land. Eg rista på hovudet og gav han teiknet O.K. i steden.
Så svømte me rundt på botnen. Eg hadde fått beskjed om å konsentrere meg om pustinga, så skulle dei ta seg av alt anna. Det var ikkje så forbanna mykje å sjå på der nede. Litt fiskestimar, nokre sniglehus, og ein og anna plastpose. Men eg klaga ikkje. Betre med litt for lite dyreliv rundt seg enn litt for mykje, i alle fall når du er i havets! I 20 min surra me rundt før me plutseleg var tilbake under skipet. Tyrkaren trykte på ein knapp som gjorde at vesten blåste seg opp igjen, og eg følte meg som den der pigge-fisken som bles seg opp der eg steig mot overflata igjen. Eg klatra om bord på båten, lempa av meg utstyret og flata ut på handduken på dekk. No satt eg igjen med litt av same kjensla som etter fyrste fallskjermhoppet: eg hadde overlevd! Eg hadde faen meg overlevd. Og attpåtil synes det var gøy!
Me fekk servert lunsj, for liksom å feire at alle fortsatt var i live, før ankeret vart heist og me segla til Karibia og ankra opp i natt. Då me var framme, var det igjen anledning til å snorkle litt. Eg syntes sjølv eg var blitt jævla modig der eg hoppa frå ripa og svømte rundt som ei reke, men å gjere bomba med eine handa på nasen er vel ikkje akkurat tøft. Frua er som sagt litt meira vant med vatn, så ho krabba opp på gelenderet, tok sats og gjorde eit svalestup som eg sikkert må bade i 50 år til før eg får til. Men då ho kom opp igjen kunne eg sjå at noko var gale. Her mangla det eit klesplagg. Då ho ropte at eg skulle hjelpe ho, hamna eg rett i vernemodus (som seg hør og bør) og byksa uti utan tanke på eigen sikkerhet. Då eg kom fram til ho drog eg inn luft til lungene var på brestepunktet, og dukka under. Langt der nede kunne eg skimte ein bikinitopp. Eg sette kurs nedover. Eit par meter nede måtte eg utlikne trykket, før eg sette kursen vidare nedover. Etter eit par meter til måtte eg utlikne igjen og eg følte meg meir som ei flyndre med utståande, blodskutte auge. På fem meter djup greip eg fatt i plagget.
No hasta det grassalt. Eg var på botnen av Middelhavet, og lufta hadde teke slutt! Langt der oppe såg eg vasskorpa, og eg spente frå på botnen. Opp bar det. Eg kunne sverje på at det var lenger opp igjen enn det var ned. Etter noko som kjentes som ein liten evighet braut eg vasskorpa med bikinien på strak arm, til stormande jubel på båten. Eg var ein helt! Ein forbanna actionfilm-man! Som hadde eg risikert liv og helse for å redde dama. Eg, tullingen frå øvst i Lærdalen, som ikkje såg havet før han var konfirmert, hadde utan trening og med vasskrekk dykka til havets botn og komme heilskinna ifrå det. Eg må jo vere drøymemannen? Tilbakemelding frå publikum takk.
Redningsdykkaren var veldig spent på korleis det hadde gått med denne pingla, som berre er 1/3 av mannen han er. Han var nok letta for at han slapp å slepe meg om bord i båten igjen, for så å besudle meg for å få meg til å puste igjen. Medan eg stod der og preika med han, kom dottera hans bort. Artig jenta som bar tydeleg preg av å ha ein gladlaks til far. Då eg spurte ho om kva ho tykte om å dykke så fekk eg grei beskjed om at instruktørane her var nokon pingler som hadde passa så godt på ho og helde ho i handa: «Æ e 12 år lizzom, ka kan gå gale lizzom??». For å sei det sånn så var eg sjeleglad kvar gong instruktøren kom bort og haldt meg i handa(!)
Det var tid for å dykke att og denne gongen var eg driven i faget. Eg hoppa rett i vatnet og vart med ned. Der svømte eg rundt som ein skadeskoten oter, og prøvde å orientere meg. Men det er skummelt å slappe av. Som gamlingen seier: ein skal ha hovudet kopla inn. Det høyres kanskje teit ut, men i ekstase av at dette gjekk så bra, så glømte eg at eg hadde ein dings i kjeften som haldt liv i meg, og eg smilte breitt. Vatnet seig inn i kjeften og fylte både munn og regulator. I eit nano-sekund hugsa eg at dei hadde fortalt at dette kunne skje, og at eg skulle trykke på ein knapp på regulatoren for å blåse ut vatnet igjen. Men som gamlingen også seier, så skal ein ikkje røre noko som alt fungerer. Det var for meg heilt uaktuelt å begynne å fikle med den eine tingen som haldt meg i live der nede. Så eg drakk i meg alt sjøvatnet og kutta ut saltet på middagen den kvelden.

På jakt etter ein liten akvarie-fisk klarte eg å deise kneet i ein stein. Det i seg sjølv er berre artig, ein gammal hann-katt skal ha nokre arr. Men då eg skulle vurdere skaden, såg eg ei tynn stripe med blod som steig som sigarettrøyk før det blanda seg i vatnet og vart vekke. Det er rart korleis kunnskapar du har plukka opp for lenge sida, plutseleg «flyt» til overflata. Tankane mine vandra til ein sein kveld framføre tv-en der dei sendte ein dokumentar om haiar på Animal Planet. Der fortalte dei at ein hai kunne «smake» ein dråpe blod i havet opp til ein kilometer unna. Her var det snakk om meir enn ein dråpe, så eg rekna med at alle haiane i heile Middelhavet hadde blod på tann. Laseren peika mot meg. Eg hadde gått frå rovdyr, til byttedyr. Nedste på næringskjeda er det einsamt, og eg prøvde å få kontakt med instruktøren for å åtvare han om at no måtte han vere klar for litt action. Men angrepet kom aldri, eg overlevde også denne gongen, og eg kunne pusta letta ut då eg igjen var om bord i skipet, og kunne legge meg på dekket og sleike sol.

På land igjen så var eg, som vanlig når eg har pressa meg sjølv, stolt som ein hane. Eg skal aldri igjen bli fortalt at eg er redd for å prøve nye ting! Dette var den ultimate utfordringa eg kunne ha teke medan eg var i Tyrkia. Bortsett frå å ete ein tallerk med blåskjel som dei selde på gata der) og eg tok den på strak arm. Som ein kald fisk.

Om du har lyst å følgje Harald Brøyn finn du bloggen hans her:

http://harbroyn.blogg.no/